Home / Meritum / Mediacje cywilne (Czy to będzie trendy?) – Zmiany w przepisach od 1 stycznia 2016 roku

Mediacje cywilne (Czy to będzie trendy?) – Zmiany w przepisach od 1 stycznia 2016 roku

Chcę Państwu przybliżyć najważniejsze zmiany w zakresie mediacji wprowadzone Ustawą o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów z 10 września 2015 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wspieraniem polubownych metod rozwiązywania sporów (Dz. U. z 2015 r., poz. 1595).

fulko

Mam nadzieję, że niniejsze opracowanie pozwoli na lepsze zrozumienie instytucji mediacji i zwiększy świadomość adwokatów w zastosowaniu jej w sprawach ich klientów. Niewątpliwym wsparciem dla Kolegów jest wiadomość, iż w Izbie Łódzkiej funkcjonuje już 16 adwokatów, posiadających uprawnienia mediatora. Wielu spośród z nich jest wpisanych na listę stałych mediatorów, prowadzoną przez prezesa Sądu Okręgowego w Łodzi. Dzięki uprzejmości dziekana, adwokaci-mediatorzy Izby Łódzkiej mają również możliwość prowadzenia w siedzibie ORA spotkań informacyjnych.

Zmiany dotyczą następujących zagadnień:

SKIEROWANIE SPRAWY DO MEDIACJI
art. 183 ze zn. 8 k.p.c.
Sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie sprawy, więcej niż jeden raz w toku postępowania.
Nowelizacja wzmocniła obowiązek informowania przez sąd o możliwości skierowania sprawy do mediacji, w szczególności na wstępnym etapie postępowania. Strony będą kierowane do mediacji, gdy w sposób oczywisty będzie to sprzyjało ugodowemu załatwieniu sprawy. Postanowienie kierujące strony do mediacji może zostać wydane na posiedzeniu niejawnym. Mediacji nie przeprowadza się, jeżeli strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej ww. postanowienia nie wyraziła zgody na mediację.
Zgodnie z ustawą z 10 września 2015 r. przewodniczący przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę winien dokonać wszechstronnej oceny, czy skierować strony do mediacji. W tym celu przewodniczący, jeżeli zachodzi potrzeba wysłuchania stron, może wezwać je do osobistego stawiennictwa na posiedzeniu niejawnym.

art. 10 k.p.c.
art. 210 § 22 k.p.c.
Ustawodawca wzmocnił ponadto obowiązek sądu nakłaniania stron do mediacji. W sprawach cywilnych dążenie i wspieranie stron do samodzielnego rozwiązania sporu stało się jedną z podstawowych zasad procedowania. Sąd ma również obowiązek pouczyć strony o możliwości ugodowego załatwienia sporu, w szczególności w drodze mediacji.

INSTYTUCJA SPOTKANIA INFORMACYJNEGO
Jest to nowa instytucja w przepisach postępowania cywilnego. Spotkanie dotyczy polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji i przeprowadza się je przed wyznaczeniem pierwszej rozprawy w siedzibie sądu lub w innym ustalonym miejscu (np. w lokalu mediatora). Spotkanie może prowadzić sędzia, referendarz sądowy, stały mediator, asystent sędziego lub urzędnik sądowy. Sposób przeprowadzenia spotkań informacyjnych może być zróżnicowany i zależeć od indywidualnych możliwości organizacyjnych poszczególnych sądów.

CZAS TRWANIA POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO
art. 183 ze zn. 10 § 1 k.p.c.
Obecnie czas trwania postępowania mediacyjnego wynosi 3 miesiące, przy czym na zgodny wniosek stron lub z innych ważnych powodów termin na przeprowadzenie mediacji może zostać przedłużony, jeżeli będzie to sprzyjać ugodowemu załatwieniu sprawy. Czasu trwania mediacji nie wlicza się do czasu trwania postępowania sądowego.

OBOWIĄZEK POINFORMOWANIA SĄDU O DZIAŁANIACH STRON POSTĘPOWANIA ZWIĄZANYCH Z POLUBOWNYM ROZWIĄZYWANIEM SPORU NA ETAPIE PRZEDSĄDOWYM
art. 187 § 1 pkt 3 k.p.c.
1 stycznia 2016 r. został wprowa-dzony dodatkowy warunek formalny pozwu (oraz wniosku wszczynającego postępowanie) polegający na nałożeniu na powoda (odpowiednio wnioskodawcę) obowiązku podania w pozwie informacji, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, ewentualnie wyjaśnienia okoliczności, które stały na przeszkodzie takim próbom. Celem opisanej zmiany jest m.in. ułatwienie sędziemu podjęcia decyzji o skierowaniu stron na spotkanie informacyjne lub do mediacji w toku postępowania sądowego.

STAŁY MEDIATOR
Nowelizacja – poprzez dodanie w ustawie z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, rozdział 6a – wprowadziła wymagania dotyczące kwalifikacji dla stałych mediatorów w celu zagwarantowania wysokiej jakości usług. Mediatorzy posiadający odpowiednią wiedzę i umiejętności mogą zostać wpisani na dostępną w internecie listę stałych mediatorów, prowadzoną przez prezesa sądu okręgowego. Aktualną listę stałych mediatorów prezes sądu okręgowego udostępnia sądom oraz innym podmiotom w siedzibie sądu oraz zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie internetowej sądu.

art. 183 ze zn. 2 § 3 k.p.c.
Niezależnie od powyższego znowelizowane przepisy uprawniają organizacje pozarządowe w zakresie ich zadań statutowych oraz uczelnie do prowadzenia list mediatorów oraz do tworzenia ośrodków mediacyjnych. Informację o ww. listach mediatorów oraz ośrodkach mediacyjnych przekazywane są prezesowi sądu okręgowego.

art. 981 § 4 k.p.c.
Wysokość wynagrodzenia mediatora, w tym stałego mediatora, za prowadzenie mediacji wszczętej na postawie skierowania sądu jest określona w drodze rozporządzenia ministra sprawiedliwości. Rozporządzenie to określa również podlegające zwrotowi wydatki mediatora, w tym stałego mediatora, przy wzięciu pod uwagę rodzaju sprawy i wartości przedmiotu sporu oraz sprawnego przebiegu postępowania mediacyjnego, a także niezbędne wydatki związane z prowadzeniem mediacji. 

ROLA PEŁNOMOCNIKA PROFESJONALNEGO W MEDIACJI
art. 109 § 2 k.p.c.
Należy pamiętać, iż od 1 stycznia 2016 r. przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym jego zaangażowanie w czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

KWESTIE PROCEDURALNE ZWIĄZANE Z MEDIACJĄ
art. 183 ze zn. 9 k.p.c.
W wyniku nowelizacji z 2015 r. strony uzyskały pierwszeństwo przy wyborze mediatora. Dopiero gdy strony nie dokonają ww. wyboru, sąd, kierując strony do mediacji, wyznacza mediatora mającego odpowiednią wiedzę i umiejętności w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach danego rodzaju, biorąc pod uwagę w pierwszej kolejności stałych mediatorów. Niezależnie od powyższego ostateczna decyzja co do akceptacji osoby mediatora należy do stron.
Mediator ma prawo do zapoznania się z aktami sprawy, chyba że strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyrazi zgody na zapoznanie się mediatora z aktami. Po skierowaniu stron do mediacji przewodniczący niezwłocznie przekazuje mediatorowi dane kontaktowe stron oraz ich pełnomocników, w szczególności numery telefonów i adresy poczty elektronicznej, o ile je posiadają. Zaakcentowane przez ustawodawcę pierwszeństwo woli stron przy wyborze mediatora podkreśla aktywną rolę stron w zakresie kształtowania procedury i przebiegu mediacji oraz ułatwia realizację celu, jakim jest satysfakcja stron z ugodowego rozwiązania sporu.

art. 183 ze zn. 3 § 2 k.p.c.
Mediator jest zobligowany niezwłocznie ujawnić stronom okoliczności, które mogłyby wzbudzić wątpliwości co do jego bezstronności.

art. 183 ze zn. 3a k.p.c.
Mediator prowadzi mediację, wykorzystując różne metody zmierzające do polubownego rozwiązania sporu, w tym poprzez wspieranie stron w formułowaniu przez nie propozycji ugodowych, lub – na zgodny wniosek stron – może wskazać sposoby rozwiązania sporu, które nie są dla stron wiążące. Należy pamiętać, iż to mediator decyduje o tym, jaką metodę prowadzenia mediacji zaproponuje stronom. Rzecz jasna, decyzja co do wyboru sposobu rozwiązywania sporu oraz co do zawarcia ugody o określonej treści należy wyłącznie do stron. Mediator nie może nakazać stronom zakończenia sporu w jakikolwiek konkretny sposób. Nie może również w żaden sposób wywierać na strony nacisku.

art. 183 ze zn. 4 § 2 k.p.c.
Nowelizacją z 2015 r. ustawodawca wzmocnił zasadę poufności mediacji poprzez rozszerzenie kręgu osób zobowiązanych do zachowania w tajemnicy faktów, o których dowiedziały się w związku z postępowaniem mediacyjnym. W postępowaniach mediacyjnych – poza stronami – mogą bowiem brać udział również inne osoby, np. członkowie rodzin lub eksperci.

art. 183 ze zn. 8 § 3 k.p.c.
Od 1 stycznia 2016 r. można prowadzić mediację w sprawach upominawczych i nakazowych, w których skutecznie wniesiono zarzuty.

KOSZTY POSTĘPOWANIA MEDIACYJNEGO ZE SKIEROWANIA SĄDU
1 stycznia 2016 r. koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd są zaliczane do kosztów sądowych, co umożliwia zastosowanie instytucji zwolnienia strony od kosztów mediacji w całości lub w części oraz wypłatę mediatorowi wynagrodzenia w toku postępowania tymczasowo ze środków Skarbu Państwa. Zmiany w zakresie regulacji dotyczącej kosztów postępowania wprowadzone zostały również do ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 28 lipca 2005 r.

Zgodnie z przepisami omawianej nowelizacji nastąpiły poniższe zmiany:

  • określenie opłaty stałej w wysokości 40 zł za wniosek o przeprowadzenie postępowania pojednawczego w sprawach o prawa majątkowe, których wartość przedmiotu sporu nie przekracza 10 tys. zł;
  • podniesienie opłaty stałej do kwoty 300 zł od wniosku o przeprowadzenie postępowania pojednawczego w sprawach o prawa niemajątkowe lub prawa majątkowe, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 10 tys. zł;
  • sąd zwraca z urzędu całą uiszczoną opłatę od pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli postępowanie zakończyło się zawarciem ugody przed rozpoczęciem rozprawy przed sądem pierwszej instancji;
  • sąd zwraca z urzędu trzy czwarte uiszczonej opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli w toku postępowania sądowego zawarto ugodę przed mediatorem po rozpoczęciu rozprawy;
  • sąd zwraca z urzędu połowę uiszczonej opłaty od pisma wszczynającego postępowanie w pierwszej instancji oraz zarzutów od nakazu zapłaty, jeżeli postępowanie w pierwszej instancji zakończyło się zawarciem ugody sądowej po rozpoczęciu rozprawy, jak i pisma wszczynającego postępowanie w drugiej instancji, w której sprawa zakończyła się zawarciem ugody sądowej;
  • sąd nie pobiera opłaty od wniosku o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem w wyniku prowadzenia mediacji na podstawie umowy o mediację.

art. 981 § 4 k.p.c.
art. 103 § 2 k.p.c.
art. 183 ze zn. 8 § 6 k.p.c.
1 stycznia 2016 r. ustawodawca wprowadził zasadę zawinienia przy ocenie odmowy poddania się przez stronę mediacji. W konsekwencji sąd uzyskał możliwość obciążenia strony, która w sposób oczywiście nieuzasadniony odmówiła poddania się mediacji, częścią kosztów powstałych na skutek zdecydowanie nagannego i nielojalnego zachowania strony względem sądu lub przeciwnika procesowego. Ponadto niezależnie od wyników sprawy sąd może nałożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów procesu powstałych wskutek oczywiście nieuzasadnionej odmowy poddania się mediacji. Jeżeli natomiast strona bez uzasadnienia nie stawi się na spotkanie informacyjne lub posiedzenie niejawne, sąd może obciążyć ją kosztami nakazanego stawiennictwa poniesionymi przez stronę przeciwną.
Wymaga podkreślenia fakt, że wskazane powyżej zmiany w żadnym zakresie nie powodują obowiązku przystąpienia przez stronę do mediacji, ani tym bardziej nie obligują jej do zawarcia ugody. Strona ma niezbywalne prawo do odmowy udziału w mediacji bez podania przyczyny, wycofania się z mediacji na dowolnym jej etapie, a także odmowy zawarcia ugody. Przewidziane w nowelizacji konsekwencje finansowe będą – jak się wydaje – możliwe zatem jedynie w sytuacji, gdy oczywiście nieuzasadniona odmowa jednocześnie zostanie uznana za działanie niesumienne lub oczywiście niewłaściwe, czyli sprzeczne z dobrymi obyczajami i nielojalne wobec drugiej strony lub sądu.

PRZEPISY PRZEJŚCIOWE
Do postępowań wszczętych przed 1 stycznia 2016 r. i niezakończonych przed tą datą stosuje się przepisy dotychczasowe.

Closeup of a business handshake , on white background