Home / AKTUALNE WYDANIE / Ergonomia dla prawników

Ergonomia dla prawników

Nieergonomiczna, pochylona, często skręcona sylwetka, statyczna postawa ciała, wielogodzinne czytanie i zaznajamianie się z aktami sprawy, przesiadywanie na niewygodnych krzesłach lub ławach, często szybkie przemieszczanie się samochodem między kancelarią a miejscem rozprawy, brak regularnych posiłków, odwodnienie, dolegliwości bólowe szyi, pleców (zwłaszcza odcinka lędźwiowego), objaw rwy kulszowej, kłucie pomiędzy łopatkami, przemęczone nogi, niedokrwienie i związane z tym drętwienia czy parestezje oraz powstanie stopy płasko-koślawej, to częste symptomy, z jakimi spotykają się osteopaci, fizjoterapeuci czy ortopedzi w swoich gabinetach.

Praca wykonywana przez prawnika ma charakter statyczny i często nie ma nic wspólnego z przyjmowaniem ergonomicznej postawy ciała w trakcie siedzenia. Począwszy
od pracy w kancelarii poprzez siedzenie na sali sądowej, praca, jaką wykonują adwokaci, prokuratorzy, radcowie prawni, sędziowie i notariusze, to długotrwałe obciążenia statyczne wynikające najczęściej z nieprawidłowej siedzącej pozycji ciała. Powtarzalność tych samych czynności na sali sadowej, ze skręceniem głowy długotrwale w tę samą stronę przez kilka minut nawet do kilku godzin, powoduje asymetryczne obciążenie pewnych grup mięśniowych, zaburzenia w układzie ruchu, jak również zaburzenia w układzie nerwowym.

Przyczynia się to do wystąpienia wielu dolegliwości bólowych, a z czasem zwyrodnień i przeciążeń całego ciała. Najczęściej pojawiającymi się dolegliwościami są
bóle głowy, bóle kręgosłupa w odcinku szyjnym, lędźwiowo-krzyżowym, następnie w kolejności jest odcinek piersiowy kręgosłupa, bóle obręczy barkowej i kończyn górnych wraz z często występującymi parestezjami. Nie mniej ważne są bóle kolan, bioder czy zastoje limfatyczne kończyn dolnych wraz z częstym zapaleniem rozcięgna
podeszwowego.

Zaburzenia w układzie kostno-stawowym oraz układzie nerwowym objawiają się najczęściej takimi dolegliwościami, jak drętwienie kończyn górnych, zespół bolesnego barku, zapalenie nadkłykcia bocznego kości ramiennej (tzw. łokieć tenisisty), parestezje w obrębie palców rąk, sztywność poranna palców rąk oraz obniżenie ich sprawności, bóle nadgarstków wraz z zespołem cieśni nadgarstka (tzw. neuropatia z uwięźnięcia), w kończynie dolnej trzaskające biodro, boczne przyparcie rzepki czy po prostu bóle kolan.

Zespoły bólowe odcinka szyjnego

Są one powodem nieergonomicznej pracy w trakcie zapoznawania się z aktami sprawy, czyli pracy z pochyloną głową do przodu. Prowadzi to m.in. do osłabienia i skrócenia mięśni przednich szyi, trwałego skrócenia mięśni karku (głównie mięśni podpotylicznych), dźwigacza łopatki czy mięśnia czworobocznego. Ból początkowo pojawia się z tyłu głowy, często ma charakter promieniujący do sklepienia czaszki, czoła, skroniowy. Osoby dotknięte tymi problemami podają uczucie ściskania głowy i gałek ocznych, ból za okiem, czasem pojawiają się szumy uszne, zawroty głowy czy dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego. Powyższe zaburzenia mogą prowadzić do drętwienia i zaburzeń czucia w obrębie kończyn górnych.

Zespoły bólowe odcinka lędźwiowego

Przyczyną problemów w odcinku lędźwiowym kręgosłupa jest nadmierne lordotyczne ustawienie kręgosłupa czy stosowanie nieergonomicznych krzeseł, jak również ław, które znajdują się na sali rozpraw. Już sama pozycja siedząca obciąża krążki międzykręgowe. Do tego jednostronna rotacja w kierunku sędziego prowadzącego nakłada dodatkowe niekorzystne siły na kręgosłup lędźwiowo-krzyżowy. Bóle zlokalizowane są w obszarze lędźwiowym, jednak mogą promieniować do pośladków i kończyn dolnych. Zaburzenia te prowadzą do zwyrodnień w obrębie krążka międzykręgowego z przepukliną jądra miażdżystego włącznie oraz zmian wytwórczych w postaci osteolitów w obrębie kręgów, stawów międzykręgowych czy kanału kręgowego. W konsekwencji może dojąć do drętwień kończyn dolnych, zaburzeń krążenia lub pojawienia się (prócz rwy kulszowej), rwy udowej czy również zespołu nerwu skórnego bocznego uda.

Zespół cieśni nadgarstka

Jest on przyczyną ciągłego powtarzalnego ucisku na nerw pośrodkowy w jego przebiegu pod troczkiem zginaczy w okolicy nadgarstka, najczęściej od niewłaściwego ułożenia dłoni na klawiaturze czy myszce komputerowej. Początkowym objawem jest ból, mrowienie, drętwienie oraz pieczenie nasilające się przy ruchach ręki w obszarze palca wskazującego oraz środkowego. Charakterystyczne dla tego zespołu jest wybudzanie przez odrętwienie i ból. Pomaga na to opuszczenie/zwieszenie ręki oraz wstrząsanie, które powoduje ustąpienie dolegliwości. Rano dłonie są sztywne, mniej sprawne manualnie, z czasem dochodzi do osłabienia i zaniku mięśni kłębu kciuka, głównie odwodziciela krótkiego kciuka.

Przewlekłe zapalenie nadkłykcia bocznego kości ramiennej

Jest ono przyczyną wielokrotnego powtarzania ruchu, np. podczas pisania oraz przeciążania mięśni od dźwigania akt sądowych, teczek czy walizek i toreb na laptopy. Ból często ma charakter rozlany, promieniuje w kierunku przedramienia, stawu nadgarstka, czasem sięga nawet do stawu barkowego. Ból nasila się podczas wysiłku, głownie podczas ściskania, chwytania, wyprostu stawu łokciowego czy grzbietowego zginania nadgarstka i ogranicza się do mięśni prostownika promieniowego krótkiego nadgarstka oraz prostowników palców. Zapobieganie polega na unikaniu maksymalnych ruchów supinacji i pronacji przy jednocześnie zaciśniętej dłoni. Pomocne może okazać się chwytanie walizki od spodu, czyli podchwytem tak, by zaangażować mięśnie zginacze nadgarstka. Konieczne jest zróżnicowanie tych problemów z dolegliwościami występującymi w zespole szyjno-barkowym, zespole cieśni nadgarstka czy zespole kanału Guyona.

Zespół bolesnego barku

Powstaje on na skutek naprężeń w stawie barkowym wywołanych najczęściej pracą z nadmiernie uniesioną kończyna górną, podczas pisania na komputerze bez oparcia łokci na podłokietnikach czy blacie stołu, jak również podczas przyciskania słuchawki telefonu między ramieniem a uchem w nieergonomicznej pozycji ciała. Początkowo są to mikrourazy, które doprowadzają do uszkodzenia stożka ścięgnistego rotatorów i struktur sąsiadujących, często połączone z protrakcją barku oraz łopatki i zaburzeniem rytmu ramienno-łopatkowego. Ból może być tępy, rozlany na całą powierzchnię barku nawet do mięśni karku, a w sytuacji większego wysiłku, ból zmienia się w ostry, kłujący. Dolegliwości bólowe uniemożliwiają leżenie na chorej stronie oraz pojawiają się często w nocy od ucisku.

Mens sana in coropre sano

Czyli w zdrowym ciele zdrowy duch! Dlatego zalecana jest prawie każda forma aktywności fizycznej, zwłaszcza na świeżym powietrzu. Wskazane jest wykonywanie treningu siłowego przynajmniej trzy razy w tygodniu, często połączonego z treningiem wytrzymałościowym z elementami stabilizacji centralnej, jak i globalnej. Nie wolno zapominać o mobilizacji i rozciąganiu napiętych i skróconych struktur mięśniowo-powięziowych.

Polecana jest każda forma aktywności, która angażuje jak najwięcej grup mięśniowych, np: spacer, nordic walking, jazda na rowerze, bieganie, nartorolki, pływanie. Popularny nordic walking angażuje aż 90% mięśni i razem z wioślarstwem, pływaniem i narciarstwem biegowym klasyfikuje się na czołowym miejscu pod kątem największej liczby pracujących mięśni.

Bardzo zalecaną formą aktywności fizycznej jest pływanie, które oprócz zwiększonej pracy układu oddechowego, odciążenia stawów poprzez pozorne zmniejszenie masy, angażuje mięśnie obręczy barkowej oraz osłabione mięśnie pleców. Wskazane jest wykonywać ćwiczenia na osłabione i antagonistyczne mięśnie, takie jak: mięśnie okołokrętarzowe, mięśnie grupy kulszowo-goleniowej, czy mięśnie pleców międzyłopatkami.

Innymi polecanymi sportami są: stretching, pilates, joga, system ćwiczeń Total Gym Gravity, taniec, tai chi, które zwiększają wytrzymałość, mobilizują i rozciągają przykurczone mięśnie, a poprzez stosowanie technik oddechowych, relaksacyjnych czy treningów autogennych polepszają samopoczucie oraz poprawiają czucie ciała w przestrzeni.

W przypadku zaostrzenia problemów zaleca się konsultację z osteopatą, który poprzez zastosowanie specjalistycznych technik osteopatycznych, nie tylko usunie dolegliwości, ale też wskaże, jak samemu radzić sobie z powstającym problemem.

Należy pamiętać, że nie tylko siłownia, fitness, czy basen są najlepszą profilaktyką. Podstawową zasadą jest codzienne systematyczne przeciąganie się rano, w południe i na wieczór! Unikanie jazdy samochodem na rzecz spaceru, korzystanie ze schodów zamiast windy, to też idealne formy przemycania do dnia codziennego mikroaktywności fizycznych, które, jak się zsumują, dadzą efekt porównywalny z godzinnym treningiem, na który nie każdy może mieć czas. Pamiętaj, że przed komputerem też można wykonać pracę, która przyniesie wymierne korzyści dla zdrowia.

Podsumowując, aplikanci oraz młodsi stażem prawnicy często zapominają o podstawowych zasadach ergonomii, gdyż ich organizmy łatwo dostosowują się do niesprzyjających warunków pracy. Z czasem jednak mechanizmy kompensacyjne stają się niewystarczające, pojawia się pierwszy ból, pierwszy dyskomfort (najczęściej lekceważony lub zaburzany lekami przeciwbólowymi, których dostępność i różnorodność jest prawie nieograniczona). Wraz z upływem lat coraz trudniej jest prawnikowi wprowadzić ergonomiczny sposób pracy, mimo dużej dostępności specjalistycznych siedzisk.

Zgodnie z zasadą „lepiej zapobiegać niż leczyć” profilaktyka schorzeń zawodowych powinna mieć charakter wielopłaszczyznowy, a początki zmian złych nawyków należy rozpocząć od życia codziennego (szczególnie mam tu na myśli użytkowanie telefonów komórkowych, odpowiednie dźwiganie ciężkich przedmiotów z podłogi, przyjmowanie prawidłowej postawy podczas pracy przy komputerze, jeździe samochodem, jak również zaznajamianiem się z aktami sprawy).

Zasadnym byłoby zmienianie się stronami podczas rozpraw w sądzie przynajmniej dwa razy na godzinę, by zapobiec utrzymywaniu wymuszonej pozycji głowy przez dłuższy czas w pozycji niemalże maksymalnej jednostronnej rotacji.

Przecież kręgosłup wyglądem bliżej ma do litery „S” niż do kształtu paragrafu, jaki często muszą przyjmować w mało wygodnych, raczej nieergonomicznych ławach na salach sądowych prawnicy, adwokaci, prokuratorzy.

___

RadoSław Janczyk
Dyplomowany Osteopata,
mgr fizjoterapii, właściciel Centrum Osteopatii w Łod