Home / AKTUALNE WYDANIE / Przyszłość zawodu adwokata: Legal Tech, sztuczna inteligencja i nowe technologie

Przyszłość zawodu adwokata: Legal Tech, sztuczna inteligencja i nowe technologie

kasperkiewicz

I. Wykorzystanie nowych technologii przez prawników

W ostatnich kilku latach coraz bardziej popularnym tematem dyskusji prawników staje się Legal Tech, czyli zastosowanie rozwiązań technologicznych w pracy prawników. Pionierskie inicjatywy podejmowane są w największych kancelariach, gdzie do zespołów prawników włączani są asystenci prawni, czyli inteligentne systemy wspomagające pracę kancelarii. W mniejszych kancelariach innowacyjność również staje się ważna, choć na mniejszą skalę. W Polsce także podejmowanie są różne inicjatywy, które mają za zadanie tworzyć platformy do dyskusji nad potrzebami prawników oraz możliwościami, jakie dają rozwijające się technologie.

  1. Technologie i nowe technologie. Z całą pewnością kancelarie adwokackie czy kancelarie radcowskie to miejsca, w których należy wykorzystywać sprawdzone i usprawniające pracę prawnika technologie. Jednakże, zgodzić się trzeba z twierdzeniem, że kancelaria nie jest miejscem na eksperymentowanie z nowymi technologiami, ryzykując przy tym zapewnienie odpowiedniego poziomu ochrony interesów klientów kancelarii, np. ochrona danych.
  2. Rynek usług prawniczych i potrzeba analizy rynku. W najbliższych latach liczba prawników w Polsce będzie nadal wzrastać ze względu chociażby na założenia strategii „Sprawne Państwo 2020” (Kierunek interwencji 5.4. Dostęp do usług prawniczych i informacji prawnej) czy unijny program ramowy „Horizon 2020”, gdyż oba te programy zakładają dalsze ułatwienie społeczeństwu dostępu do usług prawniczych. Według statystyk z 2015 r., w Polsce przypada 728 mieszkańców na każdego prawnika, a przykładowo w Hiszpanii jest to 189 mieszkańców, zaś w USA 255 mieszkańców na każdego prawnika. Przyjęte strategie oznaczają, że wzrastać będzie konkurencja na rynku usług prawniczych, a właśnie innowacyjność kancelarii może stać się główną cechą świadczącą o przewadze konkurencyjnej (w szczególności dla nowopowstałych kancelarii).
  3. Podnoszenie umiejętności i walka z wykluczeniem cyfrowym prawników. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na potrzebę wsparcia prawników w podnoszeniu poziomu ich umiejętności cyfrowych, poprzez komercyjną ofertę czy przez rozwiązania instytucjonalne. Na uwagę zasługuje również niedostrzegalny dotąd problem wykluczenia cyfrowego prawników nie korzystających z nowych technologii, którymi najczęściej są starsi prawnicy. Nadal zdarzają się kancelarie, w których prawnicy nie obsługują komputerów, np. pracownicy przepisują ich pisma sporządzone odręcznie. Ci najczęściej nie zdają sobie sprawy ze swego wykluczenia, dlatego też należałoby podjąć starania, aby rozwiązać ten problem, który dotyczy nie tylko adwokatów i radców prawnych, ale również sędziów i prokuratorów.

II. LEGAL TECH

Czym dokładnie jest Legal Tech? Legal Tech nie ma definicji, ale przyjąć można, że stanowi zastosowanie nowych technologii w pracy prawników i zwykle odnosi się do zastosowania rozwiązań technologicznych w:

  • zarządzaniu działalnością kancelarii,
  • przechowywaniu dokumentów,
  • rozliczaniu płatności,
  • księgowości,
  • poszukiwaniu informacji.Obecnie Legal Tech zajmuje się głównie rozwiązaniami przygotowanymi przez licznie powstające startupy, które opierają swoje pomysły głównie na ułatwieniu społeczeństwu dostępu do pomocy prawnej, automatyzacji tej pomocy z całkowitym pominięciem wsparcia udzielanego przez profesjonalnego prawnika, usprawnieniu komunikacji klientów z prawnikami czy udostępnianiu wyszukiwarek, gdzie można dokonać wyboru prawnika.

Przykłady zastosowań nowych technologii

Pierwszym robotem (inteligentnym asystentem prawnym) wyposażonym w sztuczną inteligencję wykorzystywanym od 2016 r. przez kancelarię BakerHostetler z Nowego Jorku był robot ROSS firmy IBM, wykonujący proste zadania w sprawach dotyczących upadłości. Następnie inne większe kancelarie również zaczęły wprowadzać podobne rozwiązania.

Ze względu na to, że zmiany w dziedzinie nowych technologii zachodzą bardzo szybko, to wspomnieć warto tylko te rozwiązania, które obecnie znajdują najczęściej zastosowanie:

  • oprogramowania do zarządzania kancelarią, np. panele opiekunów klienta,
  • aplikacje mobilne lub webowe ogólnodostępne lub udostępniane klientom np. do tworzenia smart kontraktów,
  • chatboty udostępniane klientom w formie programów komputerowych lub interfejsów (chatbox) umożliwiające obsługę klienta, który może mieć wrażenie, że rozmawia z człowiekiem,
  • wirtualni konsultanci głosowi.

Polskie badania Legal Tech

W 2018 r. zostały opublikowane interesujące badania dotyczące zastosowania nowych technologii w usługach prawniczych.

Z badania przeprowadzonego przez Politechnikę Warszawską na zlecenie Fundacji „LegalTech Polska” pt. „Diagnoza potrzeb prawników w zakresie wykorzystania narzędzi informatycznych w usługach prawniczych” wynika, że najbardziej uciążliwe zadania realizowane przez prawników to rejestracja czasu pracy, rozliczenie zlecenia, pozyskanie klienta, zbieranie informacji o stanie orzecznictwa i prawa. Najmniej uciążliwymi są: identyfikowanie problemu prawnego klienta, dostarczanie klientowi produktu np. pozwu, ustalenie zakresu usługi czy realizacja ustalonych zadań. Natomiast jako pomocne rozwiązania technologiczne prawnicy wskazują głównie dostęp do statusu prowadzonych spraw, dostęp do szablonów i przykładów online, dostęp do informacji i publikacji online oraz automatycznego generowania raportów, tabel i dokumentów.

W raporcie Polskiego Związku Pracodawców Prawniczych pt. „Sztuczna inteligencja i nowe technologie w praktyce prawniczej” wskazana jest analiza potrzeb prawników oraz przykładowe rozwiązania, które znajdują zastosowanie na rynku usług prawniczych. Raport wskazuje na znaczenie, jakie odgrywają dla rynku usług prawniczych nowe technologie wykorzystujące przetwarzanie języka naturalnego, uczenia maszynowego, analizy predykcyjnej, systemów ekspertowych i analizy umów. Nowe niezbędne cechy, jakie będzie musiał posiadać prawnik, to oprócz klasycznych, takich jak: dokładność, inteligencja i wytrwałość, również biznesowe podejście, umiejętność korzystania z nowych technologii i budowanie własnej marki. Ponadto, raport podkreśla konieczność skupienia się na rozwoju gospodarki cyfrowej, gdyż Polska w tegorocznym Indeksie Gospodarki Cyfrowej i Społeczeństwa Cyfrowego (DESI) w zakresie poziomu cyfryzacji polskich firm zajęła 27 (przedostatnie) miejsce.

Z kolei raport „Nowe technologie w pracy prawników i transformacji działów prawnych” dokonujący analizy rynku usług prawniczych pod względem zastosowania nowych technologii przygotowany został przez PwC. Raport skupia się głównie na działalności większych kancelarii i departamentów prawnych. Według raportu wyzwaniem dla departamentów prawnych w Polsce jest niski budżet i brak technologii usprawniających pracę (brak dostosowania do polskiego systemu prawa). Aż ponad 50% kancelarii deklaruje gotowość inwestycji w technologie, a tylko 13% wskazuje na brak takiej konieczności. Wśród rozwiązań technologicznych, które znajdują zastosowanie w pracy działów prawnych w Polsce, wymienia się: scentralizowany system archiwizacji dokumentów (26%), zarządzanie sprawami/sporami (18%), narzędzia do organizacji pracy i komunikacji (17%), podpis elektroniczny (16%), system zarządzania umowami – prawami i obowiązkami (14%), automatyczne gromadzenie dokumentów (5%), system elektronicznego rozpoznawania dowodów dla celów postępowań sądowych (3%), analiza dokumentów z wykorzystaniem sztucznej inteligencji (1%). Jako problem wskazuje się: brak narzędzi „szytych na miarę”, barierę językową, nieprzystosowanie rozwiązań globalnych do specyfiki lokalnej, czas wymagany do zapoznania się z narzędziem i jego skuteczne wdrożenie w danej organizacji, brak łatwego dostępu do informacji o funkcjonalności narzędzi technologicznych w branży prawniczej, bariery mentalne oraz niechęć do zmian i uczenia się nowych rozwiązań. Raport wskazuje, że utrzymuje się trend, który dotyczy korzystania przez departamenty prawne z outsourcingu, czyli zlecaniu zadań wyspecjalizowanym podmiotom zewnętrznym.

III. Czy prawnicy zostaną zastąpieni przez sztuczną inteligencję?

Stosunkowo często słyszymy pytania o to, czy zawód prawnika może w przyszłości zniknąć w związku z rozwojem sztucznej inteligencji. Wykonywanie tego zawodu wymaga budowania z klientem relacji opartej na zaufaniu, więc trudno o stworzenie takiej relacji z systemem, któremu ciągle daleko do osiągnięcia poziomu inteligencji ludzkiej. Prawnicy nie mogą pozostać w pełni pewni swego losu, gdyż niektóre z obecnych zadań zostaną z pewnością zastąpione przez pracę wykonywaną przez systemy inteligentne. Jak nas uczy historia Rewolucji Przemysłowej, człowiek zawsze odnajdywał się w nowej rzeczywistości (nawet przy zmianach rewolucyjnych). Rezultatem tego postępu może być powstanie nowych zawodów, specjalizacji czy nowych narzędzi świadczenia usług prawniczych.

Jednakże, jednogłośnie uczestnicy różnorakich dyskursów na temat konieczności zastosowania nowych technologii w pracy prawnika i przyszłości zawodu mówią, że dostępne i sprawdzone technologie mogą znacznie ułatwić pracę, np. zastosowanie systemu, który obsługiwał będzie proste prace administracyjno-biurowe, które zwykle wykonują pracownicy sekretariatu kancelarii lub wykonywał będzie zadanie wyszukiwania informacji (przeszukiwanie orzecznictwa), co pozwoli prawnikom skupić się jedynie na merytorycznej pracy.

IV. Podsumowanie i postulaty de lege ferenda

Podsumowując rozważania dotyczące przyszłości zawodu prawnika, warto zwrócić uwagę na trzy postulaty, które wynikają z powyższego:

  1. Po pierwsze, w najbliższej przyszłości koniecznością stanie się przyzwolenie na innowacyjności w działalności kancelarii oraz jej wsparcie. Dla kancelarii właśnie ta cecha może stać się głównym narzędziem konkurowania na rynku usług prawniczych.
  2. Po drugie, warto już teraz dostrzec potrzebę wspierania prawników przez instytucje ich zrzeszające w podnoszeniu ich umiejętności cyfrowych oraz walkę z problemem wykluczenia cyfrowego grupy prawników, którzy nie korzystają z technologii w żadnym lub tylko ograniczonym zakresie.
  3. Po trzecie, aby wprowadzać skuteczne rozwiązania, warto najpierw zbadać rynek usług prawniczych oraz określić jego potrzeby. Już przy gromadzeniu materiałów na potrzeby tej publikacji pojawił się problem ze znalezieniem wiarygodnych aktualnych danych o tym rynku. W realiach wzrastającej konkurencyjności rynku usług prawniczych w Polsce pojawia się konieczność przeprowadzania cyklicznych badań rynku (np. co roku) i obserwacja zmian, jakie na nim zachodzą. Tylko wtedy przygotowywane rozwiązania technologiczne dla rynku usług prawniczych będą odpowiadać jego prawdziwym potrzebom.